অসমতো বৰ ভূমিকম্প আহিব নেকি ? কি কয় বিশিষ্ট ভূ-তত্ত্ববিদ অধ্যাপক ভগৱৎ প্ৰাণ দুৱৰাই

গুৱাহাটী: ৰিখটাৰ স্কেলত ৭.৭ প্ৰাবল্যৰ বৰ ভূমিকম্পই চুবুৰীয়া দেশ ম্যানমাৰ আৰু থাইলেণ্ডক জোকাৰি যোৱাৰ পিছত শংকিত হৈ পৰিছে অসমত জনগণ । কিয়নো অসমত যোৱা দুটা শতিকাত দুটা বৰ ভূমিকম্পৰ অভিজ্ঞতা আছে । ম্যানমাৰ আৰু থাইলেণ্ডৰ বৰ ভূমিকম্পৰ জোকাৰণি অসমতো অনুভূত হয় । ম্যানমাৰ আৰু থাইলেণ্ডৰ বৰ ভূমিকম্পৰ পিছত অসমৰ লোক শংকিত হৈ থকাৰ সময়তে এই শংকা নস্যাৎ কৰিছে বিশিষ্ট ভূ-তত্ত্ববিদ তথা গুৱাহাটী বিশ্ববিদ্যালয়ৰ ভূ-তত্ত্ববিজ্ঞান বিভাগৰ অধ্যাপক ভগৱৎ প্ৰাণ দুৱৰাই ।

তেওঁ কয়, "পৃথিৱীৰ ওপৰ পৃষ্ঠত বহু কেইখন টেকটনিক প্লেট আছে । অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলৰ তলত আহি তিনিখন টেকটনিক প্লেট সংযোগ হৈছে । এই তিনিখন টেকটনিক প্লেট হৈছে ভাৰতীয় প্লেট, ইউৰেছিয়া প্লেট আৰু বাৰ্মা প্লেট । তিনিখন প্লেট সংযোগ হোৱাৰ বাবেই অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল ভূমিকম্প হ'ব পৰা Zone-V বা Red Zone ত পৰে ।

দুৱৰাই লগতে কয়, "ভাৰত তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চল ভাৰতীয় প্লেটত আছে । আকৌ ম্যানমাৰ, থাইলেণ্ড আদি দেশ বাৰ্মা প্লেটত আছে ।‌ আনহাতে নেপাল, ভূটান, চীন আদি দেশ ইউৰেছিয়া প্লেটত আছে । ৭০ মিলিয়ন বছৰৰ আগতে আমাৰ ভাৰতবৰ্ষৰ তলত থকা ভাৰতীয় টেকটনিক প্লেটখন তলফালে আফ্ৰিকাৰ ওচৰত আছিল । দিনক দিনে এই প্লেটখন ওপৰলৈ আহি থকাৰ ফলত এদিন এই প্লেটখন আহি ইউৰেছিয়া প্লেটত খুন্দা মাৰে আৰু আমাৰ ভাৰতীয় প্লেটখন ইউৰেছিয়া প্লেটৰ তলত সোমাই গৈ থাকে । এতিয়াও সোমাই গৈ আছে এতিয়াও ভাৰতীয় প্লেটখন প্ৰতিবছৰে ৫ ছেন্টিমিটাৰ ইউৰেছিয়া প্লেটৰ তললৈ গতি কৰি আছে আৰু তাৰ ফলত হিমালয় পৰ্বতখন প্ৰতি বছৰে ১ ছেন্টিমিটাৰ ওখ হৈ গৈ আছে ।" অসমত শেহতীয়াকৈ কেইবাটাও ভূমিকম্পৰ জোকাৰণি হৈছে । এই জোকাৰণি অভিকেন্দ্ৰ ক'ত চাব লাগিব । ভূমিকম্পৰ অভিকেন্দ্ৰ পৃথক পৃথক হ'লে এনেধৰণৰ বহুত ভূমিকম্প আহিলেও ডাঙৰ ভূমিকম্পৰ আগজাননী নহয় ।"

অসমতো বৰ ভূমিকম্প আহিব নেকি ? (ETV Bharat Assam)

তেওঁ কপিলী ফাটৰ বিষয়ে উল্লেখ কৰি কয়, "ভাৰতীয় প্লেটখন ইউৰেছিয়া প্লেটত সোমাই যোৱাৰ বাবে এই কপিলী ফাটৰ সৃষ্টি হৈছে । এই কঁপিলী ফাটে ভূটান, অৰুণাচল প্ৰদেশ লগতে অসমক স্পৰ্শ কৰি গৈছে । কপিলী ফাট কপিলী নদীৰ ওপৰত আছে । ইয়াত প্লেটৰ ঘৰ্ষণৰ শক্তি বহিঃপ্ৰকাশ হৈ আছে । এনে নেদেখা ফাট বহুত আছে । যিবোৰ মাটিৰ তলত বা পাহাৰ আৰু উপত্যকাৰ সংযোগস্থলীত আছে ।"

তেওঁ কয়,"অসমত ডিব্ৰুগড় আৰু ধেমাজি অঞ্চলত মাটিৰ তলত ফাট আছে । এই অঞ্চলত আজিলৈকে কোনো ভূমিকম্পৰ সৃষ্টি ‌হোৱা নাই । অৰ্থাৎ প্লেটৰ ঘৰ্ষণৰ শক্তি বহিঃপ্ৰকাশ হোৱা নাই । গতিকে এই অঞ্চলত ভৱিষ্যতে প্লেটৰ ঘৰ্ষণৰ শক্তি বহিঃপ্ৰকাশ হোৱাৰ সম্ভাৱনা আছে । অৰ্থাৎ ডাঙৰ ভূমিকম্প অহাৰ সম্ভাৱনা আছে ।" উল্লেখ্য জানুৱাৰী আৰু মাৰ্চৰ প্ৰথম সপ্তাহলৈ ১৪ টাকৈ সৰুবৰ ভূমিকম্পই অসমসহ উত্তৰ-পূবৰ কেইবাখনো ৰাজ্য জোকাৰি গৈছে ।

ভূতত্ববিজ্ঞান বিভাগৰ অধ্যাপকগৰাকীয়ে কয়,"এই ভূমিকম্পসমূহৰ অধিকাংশ অভিকেন্দ্ৰ আছিল চুবুৰীয়া দেশ ম্যানমাৰৰ পৰা । ইয়াৰে মাত্ৰ এটা মেঘালয়ৰ দক্ষিণ-পশ্চিম খাছি পাহাৰ আৰু দুটা ভূমিকম্পৰ অভিকেন্দ্ৰ আছিল মণিপুৰ । আকৌ দুটা ভূমিকম্পৰ অভিকেন্দ্ৰ শোণিতপুৰ, মৰিগাঁও আছিল । ‌ইয়াৰ পৰা দেখা যায় ভূমিকম্পৰ অভিকেন্দ্ৰ পৃথক পৃথক । ভূমিকম্পৰ অভিকেন্দ্ৰ পৃথক পৃথক হ'লে এনেধৰণৰ বহুত ভূমিকম্প আহিলেও অসমত ডাঙৰ ভূমিকম্পৰ আগজাননী নহয় ।"

উল্লেখ্য ১৯৫০ চনত অসমত হোৱা বৃহৎ ভূমিকম্পৰ প্রাবল্য আছিল ৮.৫ । অভিকেন্দ্ৰ আছিল অৰুণাচল প্ৰদেশ-চীন সীমান্তত । সেইদৰে ১৮৯৭ চনত অহা বৰভূঁইকঁপৰ অভিকেন্দ্ৰ আছিল মেঘালয়ৰ গাৰো পাহাৰ । অৰ্থাৎ প্ৰতি ৫০ বছৰৰ বিৰতিত অসম তথা উত্তৰ-পূৰ্বাঞ্চলক বৃহৎ ভূমিকম্পই জোকাৰি গৈছে । সেই হিচাপত ১৯৫০ চনৰপৰা এতিয়ালৈকে ৭৪ বছৰৰ ‘ছিছমিক গেপ’ বা ভূমিকম্পৰ ফাক দেখা গৈছে । কিন্তু এয়া নহয় যে অসমত বৰভুঁইকপ একেবাৰে নাহিব বুলি একে আষাৰে দাবী কৰিব নোৱাৰি বুলি উল্লেখ কৰে দুৱৰাই ।