দিখৌ নৈ ওপৰৰ সেই কপিকলযুক্ত দলংখনে আজি বৰকৈ উচুপিছে
দিখৌৰ এই উচুপনি কেতিয়ালৈ বাৰু হাঁহিলৈ ৰূপান্তৰ হ’ব ?
Published : July 1, 2025 at 1:43 PM IST
শিৱসাগৰ : এয়া এখন ঐতিহ্যবাহী দলঙৰ ইতিহাস । ১৯৩৫ চনত নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ কৰা দলংখনৰ সন্দৰ্ভত শিৱসাগৰ জিলা প্ৰশাসনৰ চৰকাৰী পেজত এইদৰে উল্লেখ কৰিছে -
“The bridge built by the British over the river Dekhow in 1935.The uniqueness about this bridge is that the mid section of the bridge was able to be lifted to let the ships pass through. However the same is presently not functional, but still represents the engineering marvels during the British era.”
কিন্তু এতিয়া যেন দিখৌ নৈয়ে উচুপিছে ! উচুপিছে ঐতিহ্য সংপৃক্ত দলংখনে ।
শিৱসাগৰ চহৰত আহোম যুগৰ স্থাপত্য কলা ৰংঘৰ, তলাতল ঘৰে যিদৰে ঐতিহ্যৰ নিদৰ্শন, সেইদৰে বৃটিছ যুগৰ কাৰিকৰী কলাৰ নিদৰ্শন পুৰণি দিখৌ দলং । ১৮২৬ চনৰ ইয়াণ্ডাবু সন্ধিৰ পাছত বৃটিছ ইষ্ট ইণ্ডিয়া কোম্পানীয়ে স্বৰ্গদেউ পুৰন্দৰ সিংহক পেঞ্চন প্ৰদান কৰি উজনি অসমৰ শাসনভাৰ কোম্পানীৰ হাতলৈ নিয়ে ৷
সেই সময়ত যাতায়তৰ বাবে জলপথ একমাত্ৰ উপায় আছিল যদিও উজনিত উৎপাদিত চাহ, কয়লা আদি সৰবৰাহ কৰিবলৈ বৃটিছ শাসকে উজনিৰ পৰা নামনিক সংযুক্ত কৰি অসম ট্ৰাংক ৰোড নিৰ্মাণ কৰে । শিৱসাগৰ জিলাৰ মাজেদি পাৰ হৈ যোৱা এই ট্ৰাংক ৰোড শিৱসাগৰ নগৰৰ গাতে লাগি থকা দিখৌ নদী পাৰ কৰি গৈছিল ।
কিয় নিৰ্মাণ কৰিছিল দিখৌৰ দলং ?
এতিয়া দলং থকা স্থানত তেতিয়া আছিল আমগুৰি ঘাট । অসম ট্ৰাংক ৰোড হৈ অহা যান-বাহনসমূহ আমগুৰি ঘাটেদি নাৱৰ জৰিয়তে পাৰ কৰাব লগা হোৱাত সময়ৰ লগতে মালবস্তুৰো হানি হৈছিল । যাৰ বাবে উক্ত স্থানত কুৰি শতিকাৰ আৰম্ভণি কালত এখন দলং নিৰ্মাণ কৰি যাতায়ত সুচল কৰাৰ এক পৰিকল্পনা কৰা হৈছিল ।
কিন্তু এই পৰিকল্পনা কৰোতে আহি পৰিছিল এক সমস্যা । যিহেতু দিখৌ নদীৰ জলপথ সেই সময়ত এক গুৰুত্বপূৰ্ণ যাতায়তৰ মাধ্যম আছিল । এই জলপথেদি নাজিৰাত থকা আসাম টি কোম্পানীৰ পৰা কলিকতালৈ চাহপাত পৰিবহণ কৰা হৈছিল । কিন্তু দলঙখন নিৰ্মাণ কৰিলে দিখৌৰ বুকুৱেদি জাহাজ চলাচলত এক বাধা হোৱাৰ সম্ভাৱনা দেখা দিছিল । এই সমস্যা সমাধান কৰিবৰ বাবে কপিকলযুক্ত এখন দলং নিৰ্মাণৰ পৰিকল্পনা কৰা হয় যাতে দাঙি দিয়া দলংখনৰ তলেদি জাহাজ পাৰ হৈ যাব পাৰে ।
দলং নিৰ্মাণ :
এই পৰিকল্পনাৰে দলং নিৰ্মাণৰ দায়িত্ব প্ৰদান কৰা হৈছিল ইংলেণ্ডৰ ব্ৰেথৱেইথ কোম্পানীক । এই কোম্পানীয়ে কলিকতাত ব্ৰেথৱেইথ কোং(ইণ্ডিয়া) লিমিটেড স্থাপন কৰি এই দলং নিৰ্মাণৰ কাম আৰম্ভ কৰে । দলংখন নিৰ্মাণ কৰাৰ বাবে ব্ৰিটিছ ষ্টীল কোম্পানী আৰু টাটা আইৰণ এণ্ড ষ্টীল কোম্পানীৰ পৰা লোহা আৰু ষ্টীলৰ সামগ্ৰীসমূহ অনা হৈছিল ।
উল্লেখযোগ্য যে, তেতিয়াৰ বৃটিছ শাসকে দিখৌ দলং নিৰ্মাণ কৰা সময়ত অভিযান্ত্ৰিক দিশত বৈশিষ্ট্যপূৰ্ণ তিনিখন দলং নিৰ্মাণ কৰিছিল । এখন কলিকতা আৰু হাওৰা সংযোগী হুগলী নদীৰ ওপৰত নিৰ্মাণ কৰা হুগলী দলং ৷ বৰ্তমান বাংলাদেশৰ পদ্মা নদীৰ ওপৰত থকা ওপঙা দলং আৰু শিৱসাগৰৰ দিখৌ নদীৰ ওপৰত থকা কপিকলযুক্ত দলং ।
কপিকল দি কি কৌশল কৰিছিল ব্যৱহাৰ :
মাংকি ডাইভ কৌশলেৰে খুঁটা পুতি স্ক্ৰু পাইল ডাইভিং কাৰিকৰী পদ্ধতিৰে এই দলং নিৰ্মাণ কৰা হৈছিল । লগতে সংযুক্ত কৰা হৈছিল এক কপিকল । উক্ত কপিকল উঠোৱা-নমোৱা কৰিবৰ বাবে দলঙৰ ওপৰত স্থাপন কৰা হৈছিল এক মেচিন ঘৰ ৷
নদীয়েদি জাহাজ আহিলে এক মাইল দূৰৰ পৰা সংকেত দিয়ে জাহাজ পৰিচালকে । লগে লগে দলঙত থকা চকীদাৰে দলঙৰ দুয়োমূৰত জপনা লগাই আহ-যাহ বন্ধ কৰি দিয়ে । তাৰ পাছতে কপিকলৰ সহায়ত জাহাজৰ মাজ অংশ উঠাই দিয়া হয় ।
জাহাজখন পাৰ হৈ গ’লে পুনৰ কপিকলৰ সহায়ত উঠোৱা অংশ নমাই দিয়ে । এয়া আছিল দলংখনৰ এক গুৰুত্বপূৰ্ণ বৈশিষ্ট্য । জিলা প্ৰশাসনৰ তথ্য আৰু শিৱসাগৰৰ বুৰঞ্জীবিদ লোকেন্দ্ৰ কুমাৰ দাসৰ লিখনিত এইসমূহ তথ্য বিদ্যমান আৰু সহজলভ্য ।
জড়িত আছিল অসমীয়া অভিযন্তাও :
এই দলংখন নিৰ্মাণ কৰোতে বৃটিছ প্ৰশাসক তথা নিৰ্মাতা কোম্পানীয়ে সহায় লৈছিল সেই সমযয়ৰ স্থানীয় লোকৰ লগতে অসমীয়া দক্ষ অভিযন্তাৰ ৷ ১৯৩৫ চনত নিৰ্মাণ সম্পূৰ্ণ হৈ ৰাইজৰ সেৱাৰ বাবে মুকলি কৰা এই দলংখনৰ সন্দৰ্ভত বুৰঞ্জীবিদ লোকেন্দ্ৰ কুমাৰ দাসে তেওঁৰ লিখনিত উল্লেখ কৰিছে -
“ব্ৰেথৱেইথ কোম্পানীৰ নেতৃত্বত দিখৌ নদীৰ ওপৰত এই দলং নিৰ্মাণৰ দায়িত্বত আছিল সেই সময়ৰ অসমীয়া অভিযন্তা হৰিপ্ৰসাদ বৰুৱা । এই দলংখনৰ প্ৰথম চকীদাৰকেইজন আছিল ক্ৰমে সৰুপাই, পিয়াৰ মহম্মদ, বলো কলিতা আৰু বাৰেঘৰ সত্ৰৰ এগৰাকী ব্যক্তি । মাচুল সংগ্ৰহ কৰিছিল যদুনাথ ওজা আৰু যোগানন্দ বৰুৱাই ।”
দলঙৰ মাচুল : মটৰ গাড়ীৰ ১ টকা, গৰু গাড়ী ৬ অনা :
সেই সময়ত দলং পাৰ কৰিলে মাচুল দিব লাগিছিল । চাইকেলৰ মাচুল আছিল ১ অনা ২পইচা, মটৰ গাড়ীৰ ১ টকা, গৰু গাড়ীৰ ৬ অনা, মালভৰ্তি ট্ৰাকৰ ২ টকা, খালি ট্ৰাকৰ ১ টকা ৮ অনা । এই মাচুল সংগ্ৰহৰ ব্যৱস্থা ১৯৩৫ চনৰ পৰা ১৯৩৭ চনলৈকে বৰ্তি আছিল ।
তেতিয়াৰ পৰা প্ৰায় ৯০ বছৰ পূৰ্বে বৃটিছে নিৰ্মাণ কৰা এই দলংখন ৰাজহুৱা পৰিবহনৰ মাধ্যমৰূপে সেৱা আগবঢ়াই আহিছিল । বুৰঞ্জীবিদ লোকেন্দ্ৰ কুমাৰ দাসৰ লগতে আন কেইবাগৰাকীও বুৰঞ্জী চৰ্চা কৰা গৱেষক-শিক্ষাবিদৰ লিখাত এইসমূহ তথ্য উল্লেখ আছে ।
সংকটৰ মুখলৈ দিখৌৰ ঐতিহ্য :
অৱশেষত লোহাৰ দলংখনৰ কাষত এখন পকী দলং নিৰ্মাণ হোৱাৰ পাছত এই দলংখনৰ ব্যৱহাৰ ক্ৰমে হ্ৰাস পায় । ২০১০ চনত এই দলঙেদি সকলো যাতায়ত বন্ধ কৰি দিয়া হয় । অব্যৱহৃত হৈ পৰা দলংখন ক্ৰমে অৱহেলিত হ'বলৈ ধৰে । জহি-খহি যাব ধৰে দলংখনৰ বিভিন্ন অংশ ।
মাজে মাজে দলংখনৰ মাজৰ কাঠ পচি খহি যোৱাৰ লগতে মামৰে ধৰা খুটাও উৱলি যোৱা দেখা গৈছে । মাত্ৰ এতিয়া দলংখনে ক্ষণ গণিছে মৃত্যুৰ । কেতিয়া এই দলংখন খহি পৰে তাৰ কোনো নিশ্চয়তা নাই । তথাপিও কাণসাৰ নাই জিলা প্ৰশাসন অথবা চৰকাৰৰ । গুৰুত্ব দিয়া নাই দলংখনৰ সংৰক্ষণত ।
আটাইতকৈ গুৰুত্বপূৰ্ণ কথাটো হ’ল শেহতীয়াভাৱে একাংশ স্থানীয় নাগৰিকে যান-জঁটৰ দোহাই দি সোণালী ইতিহাসৰ এছোৱা বহন কৰা ঐতিহ্যবাহী দলংখন ভাঙি পকী দলঙৰ পোষকতা কৰি অসমৰ মুখ্যমন্ত্ৰীক ম্মাৰক পত্ৰ প্ৰদান কৰিছে । ইয়াৰ বিপৰীতে বহু সচেতন ৰাইজে এই দলংখন মেৰামতি কৰি ঐতিহ্য সংৰক্ষণৰ পোষকতা কৰিছে । আনকি সামাজিক মাধ্যমৰ যোগেদি দলংখন সংৰক্ষণৰ পোষকতা কৰি জনমত গঢ়াৰ চেষ্টা কৰিছে ৷
এতিয়া আহো দুটামান উদাহৰণলৈ... এই উদাহৰণ দাঙি ধৰি দলংখন সংৰক্ষণৰ দাবী কৰিছে স্থানীয় দল-সংগঠনে । উত্তৰ প্ৰদেশৰ এলাহাবাদৰ যমুনা নদীৰ ওপৰত থকা ১১৩ বছৰীয়া লৰ্ড কাৰ্জন দলংখন ভাৰতীয় ৰে’ল বিভাগে ভাঙি দিয়াৰ সলনি উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰক সংৰক্ষণৰ বাবে প্ৰদান কৰিছে । এতিয়া এই দলংখনৰ ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখি উত্তৰ প্ৰদেশ চৰকাৰে দলংখন সংৰক্ষণ কৰিব ।
১৯১৪ চনত নিৰ্মাণ কৰা নিউ পামবান দলং, যিখন দলঙে ৰামেশ্বৰম দ্বীপক ভাৰতৰ মূলভূমিৰ সৈতে সংযোগ কৰিছে । এই দলংখন ভাৰতীয় অভিযান্ত্ৰিক কাৰিকৰী কৌশলৰ অভূতপূৰ্ব পৰিচয় দি ভাৰত চৰকাৰে পুৰণি চাপ অটুট ৰাখি পুনৰ নিৰ্মাণ কৰে । পুৰণি দলংখন ভাঙি নতুন দলং নিৰ্মাণ কৰা নাই ।
সেইদৰে ১৮৬৯ চনত প্ৰথম নিৰ্মাণ কৰা চেন্নাইৰ কুভাম নদীৰ ওপৰত থকা নাইপাৰ দলং বহুকেইটা পুনৰ নিৰ্মাণৰ পাছত আজিও ন-পুৰণি ৰূপত থিয় দি আছে । ভাৰতত বৃটিছ যুগত নিৰ্মাণ কৰা এনে বহু পুৰণি দলং-সেতু আছে যিসমূহ ভাৰত চৰকাৰ অথবা সংশ্লিষ্ট ৰাজ্য চৰকাৰে ঐতিহাসিক গুৰুত্বৰ বাবে সংৰক্ষণ কৰি আহিছে । সেয়ে দল-সংগঠনৰ দাবী- একেদৰেই সংৰক্ষণ হ’বনে দিখৌৰ কপিকলযুক্ত দলংখন ?
এতিয়া প্ৰশ্ন হৈছে- শিৱসাগৰ জিলা প্ৰশাসন অথবা চৰকাৰে এই দলং সংৰক্ষণ কৰাৰ ব্যৱস্থা কৰিবনে ? শিৱসাগৰ জিলাৰ পৰা বিগত ৬৫ বছৰে তেল-গেছ উৎপাদন কৰা অ' এন জি চিয়ে এই দিশত সমাজ দায়বদ্ধতাৰ পৰিচয় দিবনে ? এই লৈয়ো উঠিছে প্ৰশ্ন । দিখৌৰ উচুপনি হাঁহিলৈ ৰূপান্তৰ হ’বনে ?
