শুল্ক কি, আমদানি-ৰপ্তানি শুল্ক কেনেকৈ আৰোপ কৰা হয় ? শুল্কৰ বিষয়ে A to Z

হায়দৰাবাদ : ২০২৫ চনৰ আৰম্ভণিৰ পৰাই সৰ্বাধিক চৰ্চিত বিষয়টো হৈছে শুল্ক ৷ কেতিয়াবা আমি ধাৰাবাহিকভাৱে এই শব্দটো শুনো, আকৌ কেতিয়াবা কিছু সময়ৰ ব্যৱধানত এই শব্দটো শুনা পাও ৷ কিন্তু এই বিষয়টোৰ গুৰুত্ব হ্ৰাস পোৱা নাই ৷

এই শুল্ক বিষয়টোৱে বিশ্বৰ দেশসমূহৰ সম্পৰ্কত অৱনতি ঘটাইছে ৷ প্ৰতিজন শাসকে নিজৰ দেশৰ স্বাৰ্থত ইজনে-সিজনৰ ওপৰত শুল্ক ক্ষেপণাস্ত্ৰ নিক্ষেপ কৰি আছে ৷ ইয়াৰ আঁৰৰ কাৰণ হৈছে যে প্ৰতিখন দেশেই নিজৰ অৰ্থনীতি শক্তিশালী কৰাৰ আঁৰত নিজৰ আৰু দেশৰ এজেণ্ডা অনুসৰণ কৰি আছে ৷

এনে পৰিস্থিতিত প্ৰশ্ন উত্থাপন হয় যে আচলতে শুল্ক বুলি কাক কোৱা হয় ? কোনে কাৰ ওপৰত শুল্ক আৰোপ কৰে, কিয় শুল্ক আৰোপ কৰা হয় ? ইয়াৰ অসুবিধাবোৰ কি কি ? ইয়াৰ উপকাৰ কি কি ? কৰ কি ? শুল্ক কি ? দুয়োটাৰ মাজত পাৰ্থক্য কি ? এনে বহু প্ৰশ্ন মনলৈ আহে ৷

আহকচোন বুজিবলৈ চেষ্টা কৰো শুল্কৰ বিষয়ে

শুল্ক কি

সহজভাৱে বুজিবলৈ হ’লে, শুল্ক হ’ল আন দেশৰ পৰা কিনা বা বিক্ৰী কৰা সামগ্ৰীৰ ওপৰত আৰোপ কৰা শুল্ক ৷ আমি ইয়াক আমদানি শুল্ক আৰু ৰপ্তানি শুল্কৰ ৰূপত বুজিব পাৰো ৷

আমি ইয়াক এনেদৰে বুজিব পাৰো যে আমেৰিকাই ভাৰতৰ ওপৰত ৫০ শতাংশ শুল্ক আৰোপ কৰিছে ৷ ইয়াৰ অৰ্থ হ’ব ভাৰতৰ পৰা আমেৰিকালৈ প্ৰেৰণ কৰা ১০০০ টকা সামগ্ৰী তাত ব্যয়বহুল হৈ হ’ব ১৫০০ টকা ৷ এই ধৰণে ১০০০ টকীয়া বস্তু এটা যেতিয়া আমেৰিকা পাবগৈ, তেতিয়া সেই সামগ্ৰীটোৰ দাম তাত ৫০ শতাংশ শুল্কৰ সৈতে ১৫০০ টকাত উপলব্ধ হ’ব ।

এতিয়া ইয়াত মন কৰিবলগীয়া কথাটো হ’ল ৫০ শতাংশ শুল্ক আৰোপ কৰাৰ বাবে ৰপ্তানিকাৰক দেশখনৰ কি লোকচান হৈছে সেয়া মানুহে বুজিব পৰা নাই ৷ ইয়াৰ নাগৰিকৰ মূৰৰ বিষ বাঢ়িছে ৷ ইয়াৰ নাগৰিকে অধিক মূল্যত সামগ্ৰী লাভ কৰিছে ৷ ইয়াৰ বাবে ভাৰতৰ কি লোকচান ৷ কিয় ভাৰতৰ মূৰ গৰম হৈছে ?

এতিয়া আমি এই ৫০ শতাংশ শুল্কৰ খেলখন বুজাবলৈ চেষ্টা কৰিছো ৷ উদাহৰণস্বৰূপে, আপুনি আমেৰিকাত বাস কৰি আছে ৷ আগতে ভাৰতৰ পৰা অহা সামগ্ৰীবোৰ আপুনি ব্যৱহাৰ কৰে ৷ এতিয়া একেখিনি সামগ্ৰীৰ ওপৰত আমেৰিকাৰ ট্ৰাম্পে আৰোপ কৰা ৫০ শতাংশ শুল্কৰ বাবে আপুনি এহাজাৰ টকাৰ সলনি ১৫০০ টকা দিব লাগিব ৷ তাৰমানে একে হাজাৰ টকাৰ সামগ্ৰীৰ বাবে আপুনি আপোনাৰ কষ্টোপাৰ্জিত ধনৰ ৫০০ টকা অতিৰিক্ত খৰচ কৰিব লাগিব ৷

এতিয়া ইয়াৰ দ্বিতীয় স্তৰৰ কথা কওঁ, যদি আপুনি সামগ্ৰী কিনে, তেন্তে ৫০ শতাংশ শুল্ক আমেৰিকা চৰকাৰৰ কোষাগাৰলৈ যাব ৷ ইয়াৰ দ্বাৰা আমেৰিকা পোনপটীয়াকৈ লাভবান হ’ব ৷ ইয়াৰ ৰাজহ বৃদ্ধি পাব ৷ আনহাতে, যদি আপুনি সেই ভাৰতীয় সামগ্ৰী বৰ্ধিত দামত ক্ৰয় নকৰে ৷ তেতিয়া তাত উপলব্ধ সামগ্ৰীবোৰ কম দামত কিনিব ৷

এই কথাটো ভালদৰে বুজি লওক ৷ যদি আপুনি সেই আমদানিকৃত ভাৰতীয় সামগ্ৰী কিনে তেন্তে আমেৰিকা চৰকাৰে প্ৰত্যক্ষভাৱে লাভবান হৈছে ৷ যদি আপুনি সেই ভাৰতীয় সামগ্ৰীৰ সলনি আমেৰিকাত নিৰ্মিত সামগ্ৰী কিনিবলৈ আৰম্ভ কৰে, তেন্তে তেওঁলোকৰ দেশৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী হ’ব ৷ উৎপাদন বৃদ্ধি পাব ৷ মানুহে কৰ্মসংস্থাপন পাব ৷ যদি আমি এইদৰে চাওঁ, তেন্তে শুল্ক আৰোপ কৰিলে আমেৰিকাৰ অৰ্থনীতিত প্ৰভাৱ পৰিব, সেয়া লাগিলে আমেৰিকানসকলে ভাৰতীয় সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰক অথবা আমেৰিকাত নিৰ্মিত সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰক ৷

এতিয়া এই ৫০ শতাংশ আমেৰিকান শুল্কৰ পৰা ভাৰতে কি তাৎক্ষণিক আৰু দীৰ্ঘম্যাদী লাভ-লোকচান লাভ কৰিব পাৰে সেই কথা বুজাবলৈ চেষ্টা কৰোঁ আহক ৷ প্ৰথমতে টকাৰ ক্ষমতা আছে বুলি বিশ্বাস কৰা উচিত, পকেট খালী হোৱাৰ লগে লগে মনটো উত্তেজিত হৈ উঠে ৷ ভাৰতীয় সামগ্ৰীৰ দাম বৃদ্ধি হোৱাৰ পাছতো একাংশ লোকে এই সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰিব ৷ কিছুমান মানুহে ইয়াক ক্ৰয় কৰা কমাই দিব ৷ একে সময়তে আন কিছুমানে ইয়াৰ বিকল্প অৰ্থাৎ একেধৰণৰ সামগ্ৰী কিনিবলৈ আৰম্ভ কৰিব ৷

ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰভাৱ ভাৰতৰ পৰা আমেৰিকালৈ ৰপ্তানিৰ ওপৰত পৰিব ৷ ভাৰতীয় সামগ্ৰীৰ ৰপ্তানি হ্ৰাস পাব ৷ ভাৰতীয় ব্যৱসায়ীসকলে তেওঁলোকৰ উৎপাদন হ্ৰাস কৰিব লাগিব অথবা বন্ধ কৰিব লাগিব বা বিশ্বৰ আন কোনোবা বজাৰ বিচাৰিব লাগিব ৷ এনে পৰিস্থিতিত যদি ভাৰতীয় সামগ্ৰীৰ উৎপাদনত প্ৰভাৱ পৰে, তেন্তে ইয়াৰ উৎপাদনৰ লগত জড়িত লোকসকলৰ জীৱিকাৰ ওপৰত বিৰূপ প্ৰভাৱ পৰিব ৷ কেঁচামালৰ ব্যৱহাৰ নহ’ব ৷ কোম্পানীটোৰ কৰ্মচাৰীসকলক চাকৰিৰ পৰা বৰ্খাস্ত কৰা হ’ব ৷ ইয়াৰ প্ৰত্যক্ষ প্ৰভাৱ ভাৰতৰ অৰ্থনীতিত পৰিব ৷

একেদৰে ৰপ্তানিৰ ক্ষেত্ৰতো এখন দেশে নিজৰ লাভ-লোকচান চাই আন এখন দেশৰ ওপৰত শুল্ক আৰোপ কৰি কাম কৰে ৷

কিমান প্ৰকাৰৰ শুল্ক আছে

বহু ধৰণৰ শুল্ক পৰিশোধ কৰা হয় ৷ ইয়াৰ ভিতৰত আমদানি শুল্ক আৰু ৰপ্তানি শুল্ক প্ৰধান ৷ আমদানি শুল্ক আমদানি কৰা দেশখনে আৰোপ কৰে ৷ আনহাতে ৰপ্তানি শুল্ক ৰপ্তানিকাৰক দেশখনে আৰোপ কৰে ৷

ইয়াৰ লগতে নিৰ্দিষ্ট শুল্ক আৰোপ কৰা হয় ৷ নিৰ্দিষ্ট শুল্ক এটা নিৰ্দিষ্ট মাচুল ৷ আমদানিকৃত সামগ্ৰীৰ প্ৰতি ইউনিট, ওজন বা পৰিমাণ অনুসৰি নিৰ্দিষ্ট শুল্ক আৰোপ কৰা হয় ৷ ইয়াত সেই বস্তুটোৰ মূল্যৰ কোনো গুৰুত্ব নাই ৷ সাধাৰণতে বিপুল পৰিমাণৰ সামগ্ৰী, কৃষিজাত সামগ্ৰী আৰু উদ্যোগিক সামগ্ৰীৰ বাবে নিৰ্দিষ্ট শুল্ক ব্যৱহাৰ কৰা হয় ৷

একে সময়তে আমদানিকৃত সামগ্ৰীৰ ওপৰত শতাংশ ভিত্তিক এডভেল’ম শুল্কও আৰোপ কৰা হয় ৷ ইয়াত মূল্যৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি শতাংশ অনুসৰি শুল্কৰ হাৰ আৰোপ কৰা হয় ৷

শুল্ক কেনেকৈ কাম কৰে

দুখন বা তাতকৈ অধিক দেশৰ বাবে শুল্ক কেনেকৈ কাম কৰে ৷ এই কথাটো কেৱল এনেদৰে বুজিব পাৰি যেন এখন দেশে-বিদেশত নিজৰ সামগ্ৰী বিক্ৰী কৰি আছে আৰু ইয়াৰ ওপৰত শুল্ক আৰোপ কৰিছে ৷ উদাহৰণস্বৰূপে, ৰপ্তানিৰ ওপৰত ১০ শতাংশ আৰোপ কৰাৰ অৰ্থ হ’ল প্ৰেৰণ কৰা দেশখনে ইয়াৰ ওপৰত ১০ শতাংশ অধিক শুল্ক আৰোপ কৰিছে ৷ এনে কৰিলে সেই দেশখনে সেই সামগ্ৰীবোৰ অধিক মূল্যত কিনিব লাগিব ৷

পাৰস্পৰিক শুল্ক কি ?

এইদৰে এতিয়া পাৰস্পৰিক শুল্কৰ কথা কওঁ আহক ৷ উদাহৰণস্বৰূপে বুজি লওক যে আমেৰিকাৰ ৰাষ্ট্ৰপতি ড’নাল্ড ট্ৰাম্পে বহু দেশৰ ওপৰত পাৰস্পৰিক শুল্ক আৰোপ কৰিছে ৷ অৰ্থাৎ যিখন দেশে তেওঁলোকৰ পৰা ১০০ শতাংশ পাৰস্পৰিক শুল্ক লয়, তেওঁলোকেও তেওঁলোকৰ পৰা ১০০ শতাংশ মাচুল লয় ৷

কৰ আৰু শুল্কৰ মাজত পাৰ্থক্য

চৰকাৰে ৰাজহুৱা, ব্যৱসায়িক, সামগ্ৰী আৰু সেৱাৰ ওপৰত যি মাচুল আৰোপ কৰে তাক কৰ বোলা হয় ৷ আনহাতে শুল্ক হৈছে বিশেষভাৱে আমদানি-ৰপ্তানিৰ ওপৰত আৰোপ কৰা কৰ ৷ ইয়াৰ লগতে দুই প্ৰকাৰৰ কৰ ৷ প্ৰত্যক্ষ আৰু পৰোক্ষ কৰ ৷ আনহাতে শুল্ক হৈছে পৰোক্ষ কৰ, যিটো চৰকাৰে আমদানিকৃত সামগ্ৰীৰ ওপৰত আৰোপ কৰে ৷

এফ টি এ কি?

FTA অৰ্থাৎ মুক্ত বাণিজ্য চুক্তিত দুখন দেশে চুক্তি স্বাক্ষৰ কৰে ৷ ইজনে-সিজনৰ লগত ব্যৱসায় কৰিলে কোনো ধৰণৰ কৰ নলয় ৷ উদাহৰণস্বৰূপে ভাৰত আৰু ব্ৰিটেইনৰ মাজত মুক্ত বাণিজ্য চুক্তি স্বাক্ষৰিত হৈছে ৷

এইদৰে চালে শুল্ক এক প্ৰকাৰৰ কৰ, যিটো যিকোনো দেশেই আমদানিৰ ওপৰত লয় ৷ ইয়াৰ উদ্দেশ্য হ’ল সেই দেশৰ সীমাৰ ভিতৰত অধিক আৰু অধিক সামগ্ৰী নিৰ্মাণ কৰা উচিত ৷ যাতে দেশৰ শিপিনী, কৃষক আৰু ব্যৱসায়ীসকলে উপকৃত হ’ব পাৰে ৷