সাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত বিচাৰি পাব দেৱী দুৰ্গাৰ পৰম শক্তিৰ প্ৰতিমূৰ্তি
সাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়ত আছে ২০ খন হাতেৰে পৰিপূৰ্ণ দেৱী দুৰ্গাৰ প্ৰতিমূৰ্তি ৷ এই প্ৰতিমূৰ্তি ব্ৰিটিছ সেনাই বিশ্ববিদ্যালয়ৰ সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰিছিল ।
Published : September 25, 2025 at 6:27 PM IST
সাগৰ: আমি শক্তিৰ অধিষ্ঠাত্ৰী দেৱী দুৰ্গাক মহিষাসুৰমৰ্দিনী হিচাপে গণ্য কৰো যদিও মধ্য প্ৰদেশৰ সাগৰত থকা দেৱী দুৰ্গাৰ এই পৰম শক্তিশালী ৰূপটো অনন্য । দেৱী দুৰ্গাৰ এক বিৰল প্ৰতিমূৰ্তি নৱৰাত্ৰিৰ সময়ত সাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ হৰিসিংহ গৌৰ পুৰাতত্ত্ব সংগ্ৰহালয়ত দেখা পোৱা যায় । এই দুৰ্গা প্ৰতিমূৰ্তিৰ আছে ২০ খনকৈ হাত আৰু দুটা সিংহ ৷ বিশেষজ্ঞসকলে ইয়াক দুৰ্গাৰ আটাইতকৈ শক্তিশালী ৰূপ বুলি অভিহিত কৰে ।
বিশেষজ্ঞসকলে কয় যে এই প্ৰতিমূৰ্তিত দেৱী দুৰ্গাক সৰ্বশক্তিমান আৰু অসুৰ-চয়তান ধ্বংসকাৰী হিচাপে চিহ্নিত কৰা হৈছে । একাদশ শতিকাৰ এই মূৰ্তিটো ব্ৰিটিছ সেনাই নিজৰ সংগ্ৰহালয়ত স্থাপন কৰিছিল যদিও পৰৱৰ্তী সময়ত সাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়ক উপহাৰ দিছিল ।
অসুৰ ধ্বংস কৰিবলৈ সৰ্বশক্তিমান ৰূপ
সাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰাচীন ভাৰতীয় ইতিহাস, সংস্কৃতি আৰু পুৰাতত্ত্ব বিভাগৰ মুৰব্বী ড৹ নাগেশ ডুবেই কয়, ‘‘দেৱী দুৰ্গাৰ মূৰ্তি চতুৰ্ভূজা, অষ্টভূজা, দশভূজাৰ লগতে দ্বাদশ আৰু বিংশভূজা ৰূপতো পোৱা যায় ৷’’
আইকনগ্ৰাফী অনুসৰি এই হাত দুৰ্গাৰ অত্যন্ত শক্তিশালী বা পৰম শক্তিশালী ৰূপক চিহ্নিত কৰিবলৈ ডিজাইন কৰা হৈছে । দুৰ্গাক দেৱতাসকলে অস্ত্ৰ আৰু সিংহৰ লগতে অপৰিসীম শক্তি প্ৰদান কৰিছিল যাতে তেওঁ অসুৰ আৰু চয়তানসকলক ধ্বংস কৰিব পাৰে । সেই সময়ত মহিষাসুৰৰ অতপালিয়ে বিশ্বব্ৰহ্মাণ্ডক চিন্তিত কৰি তুলিছিল আৰু মা দুৰ্গাইহে তেওঁক বধ কৰিব পাৰিছিল । এই কথা পদ্মপুৰাণত উল্লেখ আছে ৷
একাদশ শতিকাৰ দুৰ্গা মূৰ্তি
সাগৰ বিশ্ববিদ্যালয়ৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়ত থকা এই প্ৰতিমূৰ্তিটো ব্ৰিটিছ সেনাই পূৰ্বে সাগৰ ছাউনীত ৰাখিছিল । পৰৱৰ্তী সময়ত ইয়াক বিশ্ববিদ্যালয়খনৰ প্ৰত্নতাত্ত্বিক সংগ্ৰহালয়লৈ দান কৰা হয় । সংগ্ৰহালয়লৈ আনি যথাযথভাৱে স্থাপন কৰা দেৱী দুৰ্গাৰ এই প্ৰতিমূৰ্তি একাদশ শতিকাৰ ।
মাতৃ দুৰ্গা ললিতাসন ভংগীমাত বহি আছে
প্ৰতিমূৰ্তিটোৰ দিশৰ পৰা অনুমান কৰিলে ক’ব পাৰি যে এয়া কলচুৰি শিল্পৰ নমুনা । ইয়াত ত্ৰিশাখা পদুমৰ ওপৰত বহি থকা ললিতাসন ভংগীমাত দেৱী দুৰ্গাক চিত্ৰিত কৰা হৈছে । দেৱীৰ সোঁ ভৰিখন পদুমৰ দৰে পদ্ম পিঠা (আঠুৱাৰ আসন)ৰ ওপৰত থিয় হৈ আছে । দেৱীৰ অসংখ্য বাহুৰ ভিতৰত সোঁফালে থকা ১০ খন হাতত অৱনমিত ক্ৰমত এটা পদুম, এটা ফুল, এটা ডামাৰু (পানীৰ ঢোল), এখন ভঙা হাত, এটা টাংকা (টেংক), এটা টুৰি (টাৰেট) আৰু এডাল কাঁড় চিত্ৰিত কৰা হৈছে ।
এখন হাত বৰাদ মুদ্ৰাত থকাৰ লগতে বাওঁহাতত আছে এটা কমণ্ডলু, বাকী দুখন হাত ভাঙি গৈছে । দেৱীয়ে কেশত মুকুট পৰিধান কৰাৰ লগতে অন্যান্য অংগসমূহ হাৰ, ব্ৰেচলেট আদি অলংকাৰৰে সজোৱা হৈছে । প্ৰতিমূৰ্তিটোৰ কাষে কাষে এযোৰ গন্ধৰ্বৰ হাতত আছে পদুমৰ মালা । কাষত এজনকৈ দেৱতাক অংকন কৰা হৈছে । তলত পৰিচাৰকজন থিয় হৈ আছে । মূৰ্তিটোৰ প্ৰতিটো ফালে এটাকৈ সিংহ আছে । সাধাৰণতে দুৰ্গা মূৰ্তিত মাত্ৰ এটা সিংহ থাকে, ইয়াত দুটা সিংহ বেঁকা ডিঙিৰে থিয় হৈ সন্মুখৰ ফালে চাই থকা অৱস্থাত আছে । দুয়োটা সিংহৰে মাজত থকা এখন আসনত দেৱী দুৰ্গা উপৱিষ্ট হৈ আছে ।
মূৰ্তিটোৰ শিল্প আৰু আৱেগিক দিশটোৱে কি কয় ?
দুৰ্গা মূৰ্তিৰ কলাত্মক দিশৰ কথা ক’বলৈ গ’লে এই সুন্দৰ প্ৰতিমূৰ্তিটোৱে কলচুৰি যুগৰ শিল্পশৈলী আৰু বৈশিষ্ট্যক মূৰ্ত কৰি তুলিছে । দেৱীৰ মুখমণ্ডল কোমল, শান্তিপূৰ্ণ ভংগীমাৰে গঠিত । ই দুৰ্গাৰ পৰম শক্তিশালী ৰূপটোক প্ৰতিনিধিত্ব কৰে । এই মূৰ্তিটো বুণ্ডেলখণ্ড, সাগৰ অঞ্চল আনকি মধ্যপ্ৰদেশৰ বাবেও গৌৰৱৰ বিষয় ।
লগতে পঢ়ক: এটা ১৩৫ বছৰীয়া বিশেষ আটা মিল: কি বিশেষত্ব এই মিলটোৰ
